Rynek nieruchomości rozwija się w Polsce dynamicznie od początku lat 90, kiedy przywrócono swobodę obrotu nieruchomościami. Systemowe i kompleksowe reformy lat 90-tych zamknęły okres braku poszanowania praw rynku, negowania swobody obrotu gospodarczego a przede wszystkim deprecjacji prywatnej własności. Jednak dwadzieścia lat to stosunkowo krótki okres na wypracowanie tradycji, standardów, wykształcenie dostatecznie wykwalifikowanej kadry profesjonalistów a przede wszystkim – na zmianę świadomości społecznej. Uczestnicy rynku nieruchomości ciągle uczą się jak prawidłowo powinien funkcjonować ten rynek. Rozwiązania i regulacje prawne zapożyczone z gospodarek rozwiniętych nie zawsze przystają do warunków lokalnych, a własne dwudziestoletnie doświadczenia wskazują również na własne ścieżki rozwoju. 

 

Umowy zawierane na rynku nieruchomości dotyczą majątku o ogromnej wartości. Dla wielu podmiotów są to zobowiązania długoterminowe, a dla gospodarstw domowych niejednokrotnie na całe życie zawodowe. Dlatego tak ważne przy zawieraniu transakcji jest bezpieczeństwo finansowe i majątkowe klienta. Celem nadrzędnym profesjonalnej usługi na rynku nieruchomości jest ochrona własności i praw konsumenta. Taką ochronę powinny gwarantować staranne regulacje prawne oraz wysoka jakość usług świadczonych na rynku nieruchomości, w tym między innymi usług pośrednictwa, zarządzania czy wyceny nieruchomości.

 

 

1. Aktywna polityka w zakresie planowania przestrzennego i tworzenia infrastruktury. Rozwój rynku determinuje dostęp do terenów inwestycyjnych, a także pełnej infrastruktury. Zwiększona aktywność samorządów lokalnych w zakresie uzbrajania nowych terenów jest niezmiernie ważna zwłaszcza dla budownictwa mieszkaniowego. Uwolnienie terenów w granicach administracyjnych miast zatrzyma proces suburbanizacji i jego konsekwencje dla lokalnego rozwoju gospodarczego. Przejrzysta polityka planistyczna, aktualne akty prawa miejscowego pozwolą uczestnikom rynku na podejmowanie racjonalnych decyzji lokalizacyjnych. To pozwoli uwalniać więcej terenów dla inwestycji – przede wszystkim mieszkaniowych. Brak planów zagospodarowania powoduje, że procedury wydawania pozwoleń na budowę są znacznie wydłużone, a jednocześnie żaden właściciel nie może być pewien wartości swojej nieruchomości, bo bez planu – nie wie co powstanie wokół i jak to będzie oddziaływać na wartość jego inwestycji.

 

2.  Nowoczesny system podatkowy zapobiegający tezauryzacji gruntów,, pozwalający na racjonalne zagospodarowanie. Obecny system podatkowy jest niesprawiedliwy społecznie, nie skłania właścicieli do efektywnego wykorzystania nieruchomości, hamuje rozwój przestrzenny i gospodarczy. Niskie podatki dla gruntów niezagospodarowanych nie skłaniają do zabudowy i zagospodarowania atrakcyjnych terenów, wprowadzają chaos w strukturze tkanki miejskiej. System podatku od wartości nieruchomości porządkuje rynek, zwiększa jego efektywność. Zmusza do uwalniania kapitału zamrożonego   w nieruchomościach, wywołuje ruch na rynku. Podatek od nieruchomości naliczany od powierzchni nieruchomości jest podatkiem hamującym rozwój przedsiębiorczości, bowiem podatek od powierzchni wykorzystanej na cele działalności gospodarczej jest wielokrotnie wyższy od podatku od gruntów niezagospodarowanych. Stosunkowe niskie opodatkowanie gruntów niezagospodarowanych nie sprzyja ich wykorzystaniu lecz przetrzymywaniu jako lokat kapitałowych.

 

3. Wprowadzenie rachunku powierniczego nie tylko na rynku pierwotnym, ale i wtórnym. Rachunek powierniczy przy rozliczaniu transakcji z udziałem nieruchomości daje większe bezpieczeństwo finansowe uczestnikom transakcji, jest więc niezbędny dla ochrony praw konsumenta.

 

4. Należy zwiększyć ochronę własności. Obowiązujące przepisy gwarantują większą ochronę praw najemców nieruchomości niż ich właścicieli, co kłóci się z konstytucyjną zasadą ochrony własności. System ochrony lokatorów skutkuje nierównowagą praw obywateli – stron umowy najmu lokalu mieszkalnego. Brakuje gwarancji dla właścicieli mieszkań i domów udostępniających swoją własność na rynku najmu. Państwo swoje zadania w zakresie zapewnienia „dachu nad głową” ceduje na prywatnych właścicieli nie dając w zamian ochrony ich własności. Brakuje lokali socjalnych i pomieszczeń tymczasowych, których dostarczenie jest obowiązkiem gminy. W tej sytuacji na właściciela lokalu spada ciężar zapewnienia lokalu najemcy niewywiązującego się z warunków umowy. Jest to bariera rozwoju rynku najmu, inwestowania w mieszkania na wynajem wolnych środków finansowych a tym samym zwiększony popyt na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych w ramach pomocy państwa. Nie bez znaczenia jest również większa mobilność społeczeństwa, która wymaga zwiększonej ofert na rynku najmu.

 

5. Po likwidacji Programu „Rodzina na swoim” nie przedstawiono w zasadzie żadnego projektu wspomagania młodych rodzin w nabywaniu mieszkań. Przeciwnie – ostatnie zaostrzenia kryteriów przyznawania kredytów powodują, że coraz więcej rodzin musi rezygnować z nabycia pierwszego mieszkania. Młode rodziny mają taką alternatywę: albo kupią mieszkanie na własność po cenach komercyjnych, albo wynajmą lokal również po cenie wolnorynkowej. Brakuje budownictwa społecznego, gdzie dostępne byłoby mieszkanie na własność – ale w cenie kosztu – jak oferowały to np. przedwojenne spółdzielnie. Nie ma też mieszkań na wynajem z czynszem ekonomicznie uzasadnionym, częściowa partycypacją najemców w kosztach budowy, jakie jeszcze kilka lat temu oferowały Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Największą bolączką jest brak stabilnych i długoterminowych regulacji określających w randze ustawy pomoc państwa w zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Częste zmiany narażają stabilność budżetu państwa, a wśród obywateli budzą coraz mniejsze zaufanie do państwa jako regulatora najważniejszej sfery życia gospodarstw domowych.

 

6. Brakuje również mieszkań dla specyficznego odbiorcy jak osoby wiekowe i niepełnosprawne. Zmiany demograficzne, starzenie się społeczeństwa wydaje się być dostrzegane wyłącznie przez pryzmat systemu ubezpieczeń społecznych. Podmioty obsługujące rynek mieszkaniowy zderzają się ze specyficznymi potrzebami osób starszych odnośnie jakości lokali (powierzchni, lokalizacji, wyposażenia) ale również niską zdolnością do pokrywania kosztów eksploatacji zajmowanych mieszkań. Proponowane produkty zwane „odwrócona hipoteką” nie są dostatecznie dopracowane, tym samym nie rozwiązują przedstawionych problemów, a brak w tej mierze szczegółowych i chroniących seniorów  uregulowań prawnych powoduje, że wiele starszych osób może wyzbyć się majątku – nie zapewniając sobie godziwej starości.

 

7. Brak powszechnie dostępnych rejestrów transakcji sprzyja spekulacji, nie pozwala na rzetelne ustalanie wartości i ocenę trendów cenowych. Nieodzownym czynnikiem racjonalnych decyzji na rynku nieruchomości jest pełna informacja. Wiarygodne rejestry cen, kataster nieruchomości, dostępność zasobów geodezyjnych są warunkiem koniecznym rzetelnych wycen czy starannych analiz rynku. Potrzebne są ogólnodostępne rejestry transakcji, tworzenie powszechnego systemu wielokrotnego oferowania (MLS), wdrożenie zasad zawierania umów z jednym pośrednikiem, a nie wieloma – tak, aby profesjonaliści i ich klienci mieli dostęp do wiarygodnych danych o ofertach i ich cenach. Asymetria informacji powszechna na polskim rynku nieruchomości naraża uczestników obrotu na starty materialne, długotrwałe dochodzenie roszczeń, a system sądowniczy na zwiększoną liczbę postępowań. Również na potrzeby wymiaru sprawiedliwości dostęp do urzędowych i wiarygodnych rejestrów usprawniłby pracę.

 

Wolę podejmowania wspólnych działań na rzecz rozwoju polskiego rynku nieruchomości w formie porozumienia zgłosiło dziewięć federacji zawodowych: